آشنایی باانواع گونه های دارویی وفضای سبز

نحوه احداث نهالستان مرکبات
مقدمه:
امروزه ارقام تجاري مركبات را معمولاً از روش پيوند تكثير مي‌نمايند، زيرا تكثير از طريق بذر باعث بروز مشكلاتي از قبيل؛ ايجاد وارياسيون، ديرباردهي، كم‌باري و پرتيغي مي‌شود. تيغ نهالهاي بذري باعث خسارت به محصول و كاهش عمر انباري ميوه مي‌گردد. همچنين ارقام بذري توليدشده به بيماري قارچي گموز مركبات حساس مي‌باشند. بهترين روش رفع اين معايب، تكثير مركبات ازطريق كاشت بذر و توليد پايه مقاوم با اجراي پيوند پوستي (T‌ معكوس) مي‌باشد. براي توليد نهال سالم پيوندي، احداث نهالستان مركبات الزامي مي‌باشد. جهت اجراي برنامه‌هاي IPM‌ در نهالستان مركبات با بكارگيري دانش و امكانات و تجهيزات زير مي‌توان از كليه روشهاي كنترلي استفاده و با حداقل عوارض زيست‌محيطي عوامل خسارت‌زا را مهار و نهال سالم و مقاوم توليد و به سودآوري مناسب رسيد.
 

1-شرایط مكانی نهالستان مركبات:
انتخاب مكان مناسب و آگاهانه جهت ايجاد نهالستان كمك بسيار زيادي در مديريت و كنترل عوامل خسارت‌زا مي‌نمايد و موارد زير در انتخاب مكان نهالستان جهت اجراي صحيح IPM‌ بايد رعايت گردد : مطالعه و انتخاب مكان نهالستان ازنظر شرايط آب و هوايي:
نهالستان مركبات بايد در مكاني احداث شود كه دما و رطوبت لازم جهت رشد مناسب نهال مركبات تأمين گردد و يا با استفاده از تأسيساتي مثل گلخانه‌ها درجه‌حرارت لازم و رطوبت كافي تأمين شود.
نور عامل مهمي در رشد همه گياهان مي‌باشد. نهالستان مركبات بايد از نور كافي و لازم برخوردار باشد موانعي از قبیل ساختمانهاي بلند و يا درختان بلند که ایجاد سایه میکنند در محوطه نهالستان نباید وجود داشته باشد، زيرا محيط متراكم و مرطوب نهالستان كه سايه هم باشد محيط بسيار مناسبي براي عوامل خسارت‌زا مي‌باشد. از طرفي نهالهاي توليدشده در مكان سايه از استحكام و مقاومت خوبي برخوردار نبوده و درمقابل بيماريها و تغييرات جوي حساس مي‌باشند. انتخاب مكان از نظر بستر و نوع خاك:
استقرار نهالستان مركبات در منطقه‌اي كه سطح آب بالا بوده و يا بستر خاك نفوذناپذير باشد، باعث ايجاد بيماريهاي مهم قارچي مثل مرگ گياهچه (Damping-off‌) و پوسيدگي ريشه خواهد شد. لذا نهالستان مركبات بايد در مكاني كه اين مشكلات را نداشته باشد احداث گردد و يا با استفاده از زه‌كش مناسب و بالا‌آوردن سطح نهالستان با ماسه خسارت آنها را كاهش داد. انتخاب مكان از نظر آلودگي:
انتخاب مكان سالم براي احداث نهالستان مركبات يكي از اصول مهم مديريت تلفيقي است. در شرايط ايده‌آل، احداث گلخانه های پیشرفته مكاني مطمئن براي توليد نهال مي‌باشد. اما در شرايط طبيعي بايد مكاني انتخاب شود كه از كانونهاي آلودگي فاصله داشته باشد و ناقلين عوامل خسارت‌زا را نيز بتوان كنترل نمود. انتخاب مكان از نظر دسترسي آسان به بازار عرضه:
مكان نهالستان مركبات بايد در منطقه‌اي قرار داشته باشد كه نهال توليدشده به راحتي و با صرف هزينه معقول دراختيار متقاضيان قرار گيرد. تامین امكانات و لوازم موردنياز نهالستان مركبات شامل :
- تأمين آب در نهالستان مركبات:
آب بعنوان عنصر حياتي نقش اصلي را در توليد و رشد گياهان دارد. لذا آب مطمئن براي نهالستان بايد تأمين گردد. اگر بتوان از آب جاري فاقد فاضلابهاي خانگي استفاده نمود، مديريت تغذيه و عوامل خسارت‌زا آسانتر مي‌شود، زيرا آبهاي جاري حامل انواع عناصر غذايي محلول مي‌باشند كه استفاده صحيح از آن باعث رشد بهتر و ايجاد مقاومت در گياهان مي‌شود.
- تأمين برق:
توزيع آب و انجام صحيح آبياري نياز به ايجاد سيستم‌ آبياري مي‌باشد كه نيروي توزيع آن اگر پمپ برقي باشد، مي‌توان آبياري را صحيح‌تر و با هزينه كمتر انجام داد.
- ساخت تأسيسات و برقراري شبكه‌هاي آبياري:
ساخت شاسي‌هايي به منظور بذركاري كه بالاتر از سطح زمين قرار داشته و داخل آن با ماسه رودخانه‌اي پرشده باشد و مي‌تواند در داخل گلخانه ها و يا با استفاده از ميله‌گرد و نايلون در فضای آزاداحداث شود.
در نهالستانها ساخت استخر و يا حوضچه‌هايي براي نگهداري و ذخيره آب جاري ضروري است. همچنين شبكه توزيع آب و لوله‌كشي برقرار شود. مي‌توان آبياري را توسط كارگر با استفاده از شيلنگ در پاي هر نهال انجام داد و يا بصورت هدايت‌شده در پاي هر نهال كه روش مناسبي مي‌باشد و يا بصورت مه‌پاش انجام گيرد. منتهي در روش مه‌پاش امكان طغيان آفات و بيماريها خواهد بود.
- تهيه لوازم باغباني:
براي اداره و مديريت نهالستان به ابزار باغباني شامل بيل، فوكا، شن‌كش، بيلچه، چاقوي پيوند، قيچي باغباني، فرغون، دستگاه سمپاش ، لوپ يا بينوكولر، دماسنج و غيره نياز مي‌باشد كه بايد فراهم شود.
- دريافت مجوز احداث نهالستان مركبات و استفاده از نيروي انساني ماهر:
مجوز تولید نهال از طرف ارگان های زیربط براساس یک سری شرایط وضوابط صادرمیشود که مجری نهالستان ضمن فراهم نمودن شرایط مورد نیاز باید بر اجرای صحيح برنامه‌IPM‌ در نهالستان تاکید داشته باشد.
برای انجام پیوندبه پیوند زن ماهر نیاز بوده و كارگران خزانه باید با اصول اولیه تولید نهال آشنایی کافی داشته باشد.
- جمع‌آوري اطلاعات و دانش فنی جهت انتخاب پايه سازگار با توجه به محدوديتهاي اقليمي و متحمل به بيماريها: پس از انتخاب مكان و آماده‌سازي آن، اولين گام جمع‌آوري اطلاعات مربوط به انتخاب پايه مناسب جهت پيوند ارقام مختلف بر روي آن مي‌باشد، زيرا پايه نقش مهمي در رشد و سلامت نهالهاي توليدشده دارد. و معمولاً در انتخاب پايه عوامل زير بايد بررسي شوند :
- نوع خاك و PH خاك و EC آب و خاك :
PH خاك در پرورش مركبات از نظر فعاليت ريشه‌ها و جذب مواد نقش مهمي دارد. و پايه‌هاي مختلف مركبات در PH هاي مختلف واكنش‌هاي متفاوتي از خود نشان مي‌دهند. همچنين نوع بافت خاك و EC‌ آب در انتخاب پايه نقش دارد.
- شرايط آب و هوايي منطقه:
سازگاري پايه با شرايط آب و هوايي يك منطقه نقش مهمي در رشد بهینه نهال و مقاومت نهال در برابر تغييرات دمايي و بارندگيها و رطوبتهاي فصلي و ساير عوامل محيطي دارد.
-انتخاب پايه متحمل:
تحمل پايه‌هاي مختلف مركبات در مقابل بيماريها و نماتدها، یکسان نمیباشدبنابرین انتخاب پايه بايد با توجه به مشکلات منطقه از نظر بیماریهای موجود وتحمل پایه صورت گيرد ، زيرا ساده‌ترين و مطمئن‌ترين روش كنترل بعضی از عوامل خسارت‌زا استفاده از پایه های متحمل مي‌باشد.
- مطالعه و جمع‌آوري اطلاعات مربوط به ارقام مناسب و سازگار با منطقه:
پس از انتخاب پايه، انتخاب رقم نيز مهم مي‌باشد و معمولاً عوامل زير در انتخاب ارقام براي توليد و تكثير در نهالستان مركبات بايد درنظر گرفته شود :
- انتخاب رقم سازگار با شرايط و عوامل محدودكننده زنده و غيرزنده:
در انتخاب ارقام، معمولاً عواملي مثل نور، دما، رطوبت، بارندگي و نوع خاك و آفات و بيماريهاي شايع در منطقه تأثير دارند و انتخاب صحيح و علمي آن مي‌تواند كمك زيادي در كنترل عوامل خسارت‌زا داشته باشد.
- مطالعه در مورد درخواست بازار:
هدف از ايجاد نهالستان مركبات، توليد نهال مركبات براي تأمين نياز باغداران براي كسب درآمد مي‌باشد. لذا درخواست باغداران بايد بررسي و حتي پيش‌بيني گردد و معمولاً بستگي به عواملي مثل سليقه مصرف‌كننده خانگي و صادرات و صنايع تبديلي دارد. همچنين برنامه‌هاي ترويجي و تبليغي مراجع ذيصلاح نيز مي‌تواند در انتخاب باغدار براي كاشت ارقام خاص نقش داشته باشد. احداث باغ مادري يا اسكرين‌هاوس جهت تهيه مواد گياهي سالم:
پس از مطالعه وتعیین پایه هاو ارقام مناسب تامین درختان مادري سالم براي تهيه بذر و همچنين تهیه پيوندك از ضرورت امر میباشد
- درختان مادري تهيه بذر پايه:
پايه بعنوان عامل اصلي استقرار در خاك و همچنين محل استقرار و اتصال پيوندك ارقام بايد از سلامت كافي برخوردار باشد و مي‌تواند همه عوامل خسارت‌زاي خود را به پيوندك منتقل نمايد. بذر پايه بايد از درختان انتخاب‌شده سالم كه در شرايط تغذيه صحيح قرار دارند تهيه گردد. چون سوء تغذيه درخت نيز باعث توليد بذرهاي ضعيف مي‌گردد كه درمقابل بيماريهاي خاكزي مقاومت كمتري داشته و نركهاي ضعيفي توليد مي‌شود.
- احداث باغ مادري سالم مركبات:
مهمترين اصل در توليد نهال سالم، استفاده از پيوندك سالم مي‌باشد. براي اين منظور، مي‌توان باغ پيوندك سالم و عاري از عوامل بیماریزا را در محيطهاي سالم كه با باغات مركبات فاصله لازم را داشته و ناقلين نيز قابل كنترل باشند احداث نمود. اصولی ترین روش ايجاد گلخانه هاي پیشرفته قابل کنترل و اسكرين‌هاوس میباشد که مكان ايزوله و مطمئني براي توليد پيوندك سالم است.. مدیریت نهالستان مركبات:
نهالستان مركبات شامل خزانه‌هاي بذري، انتظار و پيوندي مي‌باشد كه هر كدام با دانش و امكانات خاص زير مديريت مي‌گردند :
- خزانه بذري مركبات:
خزانه بذري بستري است براي كاشت و رشد بذر براي توليد پايه‌هاي موردنياز يك نهالستان كه آماده‌سازي صحيح اين بستر نقش اصلي در سبزشدن يكنواخت بذرها و توليد نركهاي سالم و مقاوم را دارد. مي‌توان به روشهاي زير، خسارات ناشي از عوامل محيطي و غيرمحيطي آنها را كاهش داد :
-ايجاد شاسي در گلخانه:
بستر بذر رامیتوان در گلخانه‌ها با ساختن شاسي‌هايي بلندتر از سطح گلخانه كه در داخل آن به ترتیب از پایین به با لا پوکه معدنی بدلیل زه‌كشي مناسب وپرلیت یا ماسه رودخانه ای ریخته میشود فراهم نمود برای تامین گرمای قسمت تحتانی بستر میتوان از المنت ویا لوله های آب گرم استفاده نمود.
-احداث خزانه بذري در فضاي آزاد:
در شرايط طبيعي بايد مكان خزانه بذري در جاهايي كه قبلاً مركبات كشت‌ نشده است انتخاب نمود و سطح آن بالاتر از سطح‌هاي ديگر قرار داشته باشد. سپس با بلوك يا تخته دور آن را محصور نمود و كف آن را شن درشت‌تر و روي آن را بقطر 30 سانتيمتر با ماسه دانه‌دار رودخانه پر نمود و روي آنرا با استفاده از لوله‌هاي پلي‌اتيلني و يا ميله‌گرد با نايلون پوشش داد.
 
  دستورالعمل كاشت، داشت وبرداشت مركبات
الف-اصول احداث باغ وكاشت
شرح عملیات
توصیه های فنی
درجه حرارت
رشد اكثر گونه هاي مركبات دردرجه حرارت پائين تر از 12.8درجه سانتي گراد متوقف ويا خيلي كند ميشود مطلوبتریندما برای کشت و پرورش مرکبات 27-18 درجه سانتیگراد است دماي بالاي 45درجه سانتي گرادبه ميوه وبرگهاي ارقام حساس به گر ما مانند پرتقال واشنگتن ناول ونارنگي ساتسوما آسيب شديدي وارد ميكند.
بادشکن
از سرو زربین و کاج به عنوان بادشکن استفاده می شود.
 
آزمون خاک                             (در عمق 30-0 و 60-30 سانتیمتر )
خاک PH
مناسبترین  بین 7-5/5 است
خاک Ec
بایستی کمتر از 1.5میلی موس بر سانتی متر باشد
بافت خاک
شنی لومی، بهترین بافت خاک برای مرکبات است
عمق خاک
خاک عمیق (1متر) بدون لایه های محدود کننده با نفوذ پذیری بالا
عناصر ماکروومیکرو
تجزیه خاک و تعیین عناصر مورد نیاز و جبران کمبود آنها در خاک
نهال سالم، اصیل و استاندارد از نهالستانهای معتبر و گواهی شده
پایه
ترویر سیترنج، سیتروملو ، پونسیروس ، نارنج،راف لمون ،فلائينگ دراگون،بكرائي،مكزيكين لايم،كلئوپاترا،ماكروفيلا،ولكامريانا
پیوندک
پرتقالها شامل تامسون ناول، واشنگتن ناول، مارس والنسيا،اوليندا والنسيا و خونی به عنوان ارقام تازه خوری و پرتقالهای مارس، سالوستیانا،، محلی، پاین اپل و پارسون براون به عنوان ارقام تبدیلی .
نارنگی های شامل انشو، کلمانتین، پیچ ، یونسی ( پونکن)،اورلاندوتانجلو،مينئولاتانجلو،كارا،كينو،دانسي
ليموهاشامل ليموآب شيراز،ليمو شيرين،ليسبون لمون،اوركا لمون،مايرلمون
گريپ فروت شامل ربي استار،ردبلاش،مارش سيدلس،روبي رد
زمان مناسب پیوند
اوايل ارديبهشت تااواسط خرداد واواخرشهريورتا اوايل مهر
فاصله کاشت
پرتقال ها
4´6تا6´7 متر
نارنگی ها
4´5تا 4´6متر
ليموشيرين وگريپ فروت
8×8
ليمو ترش
10×8يا10×12
ردیف ها به صورت شمالی جنوبی باشد
 
 
نحوه کاشت
 
 
مناطق ساحلی
در این مناطق، به علت بافت سبک خاک، اصلاح خاک با افزودن مواد آلی صورت می گیرد
 
مناطق دشت
 
 
و در مناطق دشت به علت بافت سبک خاک، اصلاح آن با استفاده از ماسه کاشت نهال در ارتفاع30 سانتیمتری از سطح زمین (بعد از نشست خاک) صورت می گیرد
مناطق کوهپایه ای
در این مناطق، به علت جلوگیری از فرسایش خاک، تراس بندی و سپس کاشت نهال انجام می شود
زمان کاشت
بهترین زمان کاشت 15مهر تا اواخر آبان و همچنین دراسفند ماه می باشد.
گودال كاشت
بسته به نوع خاك به عمق100-50سانتي متروقطريك مترحفرميشود
ترکیب خاکی مورد استفاده در گودال کاشت
خاک باغچه، کود دامی پوسیده و ماسه رودخانه ای شسته به نسبت مساوی 1:1:1 با یکدیگر مخلوط و در گودال ریخته شود .
سیستم آبیاری
سیستم آبیاری قطره اي وتامين آب مورد نيازباكيفيت مناسب        
 
 
 
ب-داشت (اصلاح تغذيه ومديريت باغ)
 
شرح عملیات
توصیه های فنی
هرس
هرس فرم
در ارتفاع 100-80 سانتیمتر بالای سطح خاک سربرداری انجام و 4-3 انشعاب نگهداشته می شود. اولین انشعابات در ارتفاع 60 سانتیمتری از سطح زمین باشد.
هرس اصلاحی
حذف شاخه های خشکیده، آفت زده و نرکها و حذف تنه جوش ها و پاجوشها
هرس جوان سازی
انجام عملیات هرس برای درختان بالای 20 سال در انشعابات اصلی درخت.
حذف پاجوش
در مرحله تولید نهال، پس از غرس نهال در زمین اصلی و همچنین در مراحل بعدی داشت باغ صورت می گیرد.
زمان مناسب هرس
بهترین زمان، اسفند ماه است .
تبدیل باغات
تغییر رقم غیر تجارتی
قطع انشعابات اصلی و انجام پیوند تاجی روی آنها ( Top Work )
زمان مناسب
اردبیهشت ماه مناسب ترین زمان است .
انجام آزمون خاك و برگ
نمونه برگ از برگهای 4 الی 7 ماهه شاخه های غیر بارور برداشت می شود. نمونه خاک را 4 ماه قبل از کود دهی تهیه می کنیم یعنی حدوداً از شهریور تا آذر ولی بهترین زمان پس از برداشت میوه است .
کودهای شیمیای
ماکرو
نوع کود
سولفات آمونیم
فسفات آمونیم
سولفات پتاسیم
زمان مصرف
نیمی در اردیبهشت و نیمی دیگر در اسفندماه
نیمه دوم اسفندماه
نیمه دوم اسفندماه
میزان مصرف
سن درخت´ 200گرم
سن درخت´ 50 گرم
سن درخت´ 100 گرم
 
میکرو
 
نوع کود
سولفات منیزیم
سولفات روی
-
زمان مصرف
اسفند ماه
اسفند ماه
-
میزان مصرف
سن درخت´ 50 گرم
به ازاي هر درخت250-200گرم
-
نحوه مصرف
به دو صورت چالکود یا پخش سطحی و زیر و رو کردن خاک انجام می شود (به فاصله 50 سانتیمتر از تنه درخت به سمت آب چکان درخت، کوددهی صورت می گیرد)
کودهای دامی
زمان مناسب مصرف
هر سه سال یک بار (اواخر زمستان)
شیوه صحیح مصرف
30-20 تن در هکتار در ناحیه فعالیت ریشه با خاک مخلوط گردد. ترجیحاً چالکود بدین ترتیب که شیاری به عمق 20 سانتی متر در بیرون از آبچکان درخت ایجاد و کود ریخته شود .
کودهای آلی و سبز
زمان مناسب مصرف
کشت در شهریور ماه
شیوه صحیح مصرف
کشت شبدر در بین ردیف ها و برگرداندن آن در اواخر پاییز قبل از بروز سرما
سیستم آبیاری
آبیاری قطره ای
سیستم آبیاری میزان آب مصرفی در واحد سطح
-         برای درختان کمتر از 3 سال 424 تا 1540 متر مکعب در هکتار
-         برای درختان 3 تا6 سال 742 تا 2695 متر مکعب در هکتار
-         برای درختان 6 تا9 سال 954 تا 3465 متر مکعب در هکتار
-         برای درختان بیشتر از 9 سال 1060 تا 3850 متر مکعب در هکتار
-         توصيه آبي بالا براي منطقه شمال كشور ميباشد
دور آبیاری
به علت تنوع ظرفیت نگهداری آب در خاکهای باغات مركبات و نیز پراکندگی مکانی و زمانی بارندگی و میزان تبخیر و تعرق، نمی توان دور ثابتی را توصیه کرد راهکار نسبتاً صحیح این است که در روزهای فاقد بارندگی، زمانی که تانسیومتر نصب شده در عمق توسعه ریشه، مکش خاک را 40 تا 50 سانتی متر بار نشان داد اقدام به آبیاری کنیم .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ج-داشت (مبارزه با بيماري ها )
 
شرح عملیات
توصیه های فنی
نوع بیماری
پوسیدگی قهوه ای میوه و مرکبات
بیماریهای قارچی پس از برداشت میوه مرکبات
بیماریهای ویروسی،شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی
بيماريهاي ويروئيدي و اگزوكورتيس آنتراکنوز
 
 
 
مبارزه مکانیکی
هرس تاج پایین درختان تا ارتفاع 45 سانتیمتری از سطح خاک، کنترل علف هرز سطح باغ و پای درختان مرکبات و جلوگیری از ماندابی شدن سطح خاک با ایجاد زهکش مناسب از روشهای مبارزه مکانیکی است .
چیدن میوه با قيچی مخصوص برداشت، جلوگیری از زخمی شدن میوه در زمان برداشت و حمل به انبار جمع آوری میوه در زمانی که سطح روی میوه ها خشک باشند. استفاده از انبارهای خنک و با تهویه مناسب جهت نگهداری میوه با دمای مناسب.
تهیه بذر و پیوندک از منابع مطمئن و سالم، حذف و امحاءدرختان آلوده و مشكوک، استفاده از نهالهای سالم و گواهی شده در احداث باغ
ضدعفونی ادوات باغبانی با واتيكس وبا محلول هیپوکلریت سدیم به نسبت 10- 5 درصد استفاده از منابع پیوندک سالم و مطمئن و حذف درختان آلوده مخصوصاً در پایه های حساس سه برگچه ای، نظير پونسيروس و سيترنج
حذف شاخه های خشک، برگها و میوه های آلوده ریخته شده در پای درخت
 
 
مبارزه شیمیایی
مقدار،
نوع سم و زمان مناسب
قارچکش اکسی کلرور مس به نسبت 3 در هزار با محلول بر دو به نسبت یک درصد در اواخر شهریور
استفاده از واکس های مناسب، استفاده از قارچکش تکنو به نسبت يك در هزار پس از برداشت میوه و قبل از انبار نمودن
 
 
-
 
 
-
در صورت لزوم بعد از انجام هرس، مصرف قارچ کش اکسی کلرورمس به نسبت 5-3 در هزار یا محلول بر دو به نسبت 2-1 درصد
سایر
-
-
-
-
تقویت درخت، کنترل علف هرز
               
 
 
د – داشت (مبارزه با علفهاي هرز)
 
 
 
نوع علف هرز
پهن برگهای دائمی نظير کنگروحشی، پیچک صحرایی، بارهنگ، تمشک، گزنه، پنیرک، و... و باریک برگهای دائمی نظیر مرغ، اويارسلام، نی ، آقطی و ....
پهن برگهای یکساله نظیر تاج خروس وحشی، دوابی، هفت بند، خرفه، گندمک و ... باریک برگهای یکساله نظیر دم روباهی کشیده، پنجه مرغی ، سوروف ، چسبک و ....
 
مبازره مکانیکی
روتیواتورزدن، علف تراشی ، وجین دستی ، شخم زدن بین خطوط کاشت در پائیز و زمستان و کشت شبدر در شهریور ماه
روتیواتور زدن، غلف تراشی، وجین دستی، شخم زدن ، کشت شبدر در شهریور ماه
 
مبارزه شیمیایی
 
مقدار، نوع سم و زمان مناسب
استفاده از علف کش گلایفوزیت یا رانداپ در دو نوبت در اواخر بهار و اوایل پاییز به نسبت 10-7 در هزار زمانی که پوشش گیاهی به ارتفاع رشدی مناسب و قبل از گلدهی رسیده باشد.
استفاده از علف کش گراماکسون یا پاراکوات با نسبت    5-3 در هزار در فصول بهار و پائیز زمانی که پوشش گیاهی به ارتفاع 30-20 سانتیمتری رسیده باشد.        
 
 
 
 
هـ-داشت (مبارزه با آفات )
 
ردیف
نوع آفت
مبارزه مکانیکی
مبارزه شیمیایی
مقدار، نوع سم و زمان مناسب
سایر
(بیولوژیکی، تلفیقی و...)
1
 
شپشک سپردار
قهوه ای مرکبات
 
-
در سمپاشی زمستانه، از روغن به نسبت 5/1-1 درصد استفاده می کنیم..
در سمپاشی تابستانه، استفاده از روغن به نسبت 75/0- 5/0 درصد به همراه حشره کش اتیون 2در هزار یا سایر سموم فسفره استفاده می شود. در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد.
 
-
 
2
 
بالشتک مركبات
 
هرس کامل داخل درخت (حذف    شاخه های زائد و نرک)
سمپاشی زمستانه با روغن به نسبت 5/1 -1درصد صورت می گیرد.
در سمپاشی تابستانه ، از روغن به نسبت 5/0-75/0 درصد همراه حشره کش دورسیان، گوزاتیون یا آدمیرال به ترتیب به نسبتهای (2،2 و 7/0 در هزار) استفاده می شود . در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد .
 
کفشدوزک کريپت
3
 
شپشک آرد آلو مرکبات
 
هرس داخلی درخت (حذف شاخه های زائد و نرک )
سمپاشی زمستانه با روغن به نسبت 5/1-1 درصد صورت     می گیرد .
در سپاشی تابستانه ، از روغن به نسبت 75/0-5/0 درصد همراه حشره کش دورسبان یا گوزاتیون به نسبت 2درهزار استفاده می شود. در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد.
کشفدوزک کريپت
(ترجیحاً از این روش مبارزه استفاده شود.)
4
 
شپشک استرالیائی
هرس داخلی درخت (حذف شاخه های زائد و ترک )
سم مالاتیون به نسبت 2 در هزار همراه با روغن ولک به نسبت 75/0-5/0 درصد استفاده می شود .
در صورت وجود آلودگی در زمستان ، مصرف روغن 5/1-1 درصد (بدون کاربرد حشره کش) صورت می گیرد.
کفشدوزکNovius
(ترجیحاً از این روش استفاده شود.)
5
 
کنه قرمزمرکبات
 
کنترل علف هرز باغات
در صورت وجود آلودگی همراه با سمپاشی زمستانه، تابستانه و اواخر شهریور ماه ، استفاده از کنه کش نئورون 5/1-2 درهزار یا اورتوس و یا نیسورون 5/0 در هزار توصیه     می گردد. ضمناً در سمپاشی زمستانه کنه کش نیسورون بعلاوه روغن 2-5/1در هزار یا زینب 2 درهزار توصیه    می گردد .
 
-
6
کنه نقره ای یا زنگار مرکبات
کنترل علف هرز باغات
با مشاهده اولین آلودگی در اواخر خرداد و اوایل پائیز سمپاشی با یکی از کنه کش های موجود نظیر آبامکتین (ورتیمک) به میزان 2/0 در هزار با سان مایت 5/0 در هزار با نئورون 5/1-2 در هزار یا زینب 2 در هزار توصیه می شود .
 
-
7
لارومینوز برگ مرکبات (در نهالستان و باغات جدید الاحداث)
ایجاد تونلهای توری ایزوله برای خزانه های تولیدی
به فاصله هر 10 روز یک بار از زمان شروع فعالیت تا اواسط مهر ماه حشره کش کونفیدور، به نسبت 5/0 در هزار با آبامکتین 5/0 در هزار پس از مشاهده فعالیت لارومینوز برگ مرکبات توصیه می گردد.
 
 
-
8
لیسک و حلزون
کنترل علف هرز، زدن روتیواتور بين خطوط کاشت
سمپاشی سطح باغ با سم سوین به نسبت 5 در هزار پس از اولین بارندگی شهریور ماه استفاده از طعمه مسموم متالدئید در اسفند ماه و اولیل فروردین با مشاهده راب بالغ توصیه می شود.
کنترل علف هرز همراه با تله جاذب با استفاده از ماءالشعیر ، رها سازی ماکیان در سطح باغ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
و-برداشت محصول
 
شرح عملیات
توصیه های فنی
زمان مناسب
بهترین شاخص زمان رسیدن و برداشت مرکبات میزان مواد جامد قابل حل یا Tss است که این میزان را نسبت به اسید قابل تیتر يا TA می سنجند حداقل نسبت  Tss/TA در هنگام رسیدن میوه برای پرتقال 7-6 و نارنگی ها 8-7 بایستی باشد .
 
 
 
 
 
 
 
 
شیوه صحیح برداشت
1) تا حد امکان سعی شود برداشت محصول در ساعات خنک روز انجام شده و امکان نگهداری میوه در سایه تا زمان انتقال از باغ به انبار یا بازار فراهم شود.
2)میوه های مرکبات ترجیحاً به وسیله قیچی باغبانی مخصوص (نوک گرد) برداشت شود.
3)در نواحی مرطوب که پوسيدگی پنی سیلیومی رایج است سعی شود میوه ها با قیچی برداشت شود .4) بارندگی در طول برداشت و یا بعد از برداشت سبب تولید ضایعات کپک زده شده، بنابراین تا حد ممکن میوه هادر شرایط خشک برداشت شود. 5) در موقع برداشت میوه ها به منظور جلوگیری از ایجاد زخم در سطح پوست، کارگران باید دارای ناخن های کوتاه بوده و از دستکش استفاده نمایند. 6) از مخلوط کردن میوه هایی که قبل از برداشت روی خاک افتاده با میوه های تازه چیده شده خودداری شود. این میوه ها باید به طور جداگانه جمع آوری و از ورود آنها به انبار جلوگیری شود . 7) در تابستان جعبه های پر شده را مقداري مرطوب نموده تا علاوه بر کاهش دمای محصول ، از چروکیده شدن پوست میوه ها جلوگیری شود .8) برای برداشت میوه ترجیحاً از کیسه های برزنتی مخصوص برداشت يا سطل های مخصوص لاستیکی استفاده شود.( از دلو استفاده نشود). 9) دقت شود که سنگریزه و یا خرده چوب در در داخل سطل های برداشت میوه نباشد .
 
 
انبار مانی مناسب
1)ثبت مشخصات میوه وارد شده به انبار و سردخانه. 2) تهویه مناسب انبار و سردخانه. 3) کنترل دما و رطوبت در سردخانه (دمای بهینه در نگهداری پرتقال         7-5 درجه سانتی گراد و رطوبت مناسب90-85 درصد و برای نارنگی 5-3 درجه سانتی گراد با رطوبت 85-80 درصد و عایق بودن دیواره های انبار به رطوبت و دما 4) میوه های پوسیده به سرعت از انبار و سردخانه خارج و منهدم گردند . 5) خنک کردن اولیه میوه تا قبل از وارد نمودن به سردخانه (کاهش دمای میوه ها به 10 درجه سانتی گراد)
 
اصول درجه بندی
1) حذف میوه های غیر بازار پسند و آسیب دیده. 2) حذف بقايای گیاهی ، خاک و یا سنگ همراه میوه. 3) کلیه مواد جدا شده بایستی سریعاً از انبار خارج شده تا فضا جهت قرار دادن مواد جداشده بعدی ایجاد شود. 4) میوه های نامرغوب ، نارس‏‎‏‏،  بدشکل و خیلی کوچک و بزرگ جدا و به مصرف خاص خود برسد .
 
 
اصول حمل و نقل
1)میوه های داخل کیسه برداشت حین انتقال فشرده نشوند . 2) تخلیه میوه به آرامی و بدون آسیب رسیدن به میوه و به روش غلطیدن در داخل جعبه صورت گیرد. 3)جلوگیری از تکان خوردن جعبه ها هنگام انتقال در جاده های ناصاف و دقت در جابجائی جعبه ها. 4) سرعت حرکت وسیله نقلیه حامل جعبه هاي ميوه نبايد بيشتر از 25 كيلومتر در ساعت باشد 50) جعبه هایي که در انتظار انتقال و توزیع هستند بایستی در شرایط تهویه مناسب باشند، گرمای زیاد در فضای انبار، کیفیت میوه ها را به سرعت کاهش می دهد.
 
 
- عمليات جايگزيني و نوسازي باغات در جه 3 :
1-       روش اجراء :
2-       اين عمليات در سطح باغات انتخاب شده بصورت حذف و ريشه كني تمام يا قسمتي از باغ و كاشت دوباره آن صورت مي پذيرد.
3-    فاصله درختان روي رديف و مابين آنها براي پرتقال ( 4*6 يا 6×7 متر )و نارنگي ( 4*5 تا 4×6 متر ) لمون ، گريپ فروت و ليموشيرين (7*7 تا 8*8 متر ) و براي لايم ( 10*10 تا 10*12متر ) مي باشد.
4-    ابعاد چاله كاشت بايستي به اندازه مناسب ( 5/0*1*1 ) متر بوده و خاك چاله با كود دامي ( 25 كيلوگرم ) كود هاي شيميايي سولفات دو پتاس( 5/0كيلوگرم) سوپرفسفات تريپل(5/0 كيلوگرم ) گوگرد ( 5/0 كيلوگرم) مخلوط گردند. توجه شود كه بعد از پركردن چاله محل كاشت نهال حالت گرده ماهي پيداكرده تا پس از بارندگيهاي فصلي و يا آبياري ، محل اطراف نهال حالت گودي پيدا نكند.
5-    نوع پايه و پيوند ك مورد استفاده براساس توصيه موسسه تحقيقات مركبات كشور بايستي صورت پذيرد و از نهالهاي توليدي نهالستانهاي مورد تائيد سازمانهاي جهاد كشاورزي استانهاي مركبات خيز استفاده شود.
6-    از كود هاي دامي درصورت نامساعد بودن شرايط شيميايي و فيزيكي خاك جهت اصلاح استفاده گرديده و همچنين نهركشي و تسطيح زمين صورت مي پذيرد.
7-       پس از كاشت نهال در آخر سال اول و يا ابتداي سال دوم نسبت به انجام عمليات فرم دهي درخت اقدام مي گردد.
8-    در مناطقي كه احتمال سرمازدگي زمستانه وجود دارد نهالها پوشش داده ميشوند و در مناطقي كه خطر آفتاب سوختگي تابستانه وجود دارد نيز اين عمليات انجام مي پذيرد.
 
ب - عمليات اصلاح ، بهسازي و نوسازي باغات درجه 2 مركبات  :
با عنايت به ضرورت اصلاح باغات درجه 2 مركبات كه عموماً بعلت عدم استفاده از كودهاي شيميائي و دامي ، هرس نامناسب ،عدم حذف ارقام نامطلوب و ساير عوامل ،اين گونه باغات داراي عملكرد پائين تري نسبت به ميانگين كشوري ويا كشورهاي پيشرو در اين زمينه مي باشند اين عمليات صورت مي پذيرد.
 
1-       تغيير ارقام نامطلوب با روش سرشاخه كاري در درختاني كه داراي رقم نامطلوب بوده و زير ده سال عمر داشته باشند انجام مي پذيرد.
2-    متاسفانه عليرغم تاكيدات فراوان در باغات مركبات علي الخصوص در جنوب كشور هرس فرم دهي و باردهي مرسوم نمي باشد كه اين امر موجب تماس ميوه هاي سطح پايين درختان با زمين و در نتيجه عدم ماندگاري اين ميوه ها در انبار مي گردد.
واكاري و اصلاح سيستم كاشت كه در اين روش درختان نامرغوب ، بيما ر و  ضعيف از باغ خارج و با ارقام مرغوب جايگزين مي گردد. همچنين به منظور مبارزه با بيماري تريستيزاي مركبات در شمال و جاروي جادوگر در جنوب و يا درختان آلوده به بيماري استابورن اين گونه درختان ريشه كني و با ارقام مرغوب بعد از ضدعفوني خاك  جايگزين مي گردند
الف-اصول احداث باغ وكاشت
شرح عملیات
توصیه های فنی
درجه حرارت
رشد اكثر گونه هاي مركبات دردرجه حرارت پائين تر از 12.8درجه سانتي گراد متوقف ويا خيلي كند ميشود مطلوبتریندما برای کشت و پرورش مرکبات 27-18 درجه سانتیگراد است دماي بالاي 45درجه سانتي گرادبه ميوه وبرگهاي ارقام حساس به گر ما مانند پرتقال واشنگتن ناول ونارنگي ساتسوما آسيب شديدي وارد ميكند.
بادشکن
از سرو زربین و کاج به عنوان بادشکن استفاده می شود.
 
آزمون خاک                             (در عمق 30-0 و 60-30 سانتیمتر )
خاک PH
مناسبترین  بین 7-5/5 است
خاک Ec
بایستی کمتر از 1.5میلی موس بر سانتی متر باشد
بافت خاک
شنی لومی، بهترین بافت خاک برای مرکبات است
عمق خاک
خاک عمیق (1متر) بدون لایه های محدود کننده با نفوذ پذیری بالا
عناصر ماکروومیکرو
تجزیه خاک و تعیین عناصر مورد نیاز و جبران کمبود آنها در خاک
نهال سالم، اصیل و استاندارد از نهالستانهای معتبر و گواهی شده
پایه
ترویر سیترنج، سیتروملو ، پونسیروس ، نارنج،راف لمون ،فلائينگ دراگون،بكرائي،مكزيكين لايم،كلئوپاترا،ماكروفيلا،ولكامريانا
پیوندک
پرتقالها شامل تامسون ناول، واشنگتن ناول، مارس والنسيا،اوليندا والنسيا و خونی به عنوان ارقام تازه خوری و پرتقالهای مارس، سالوستیانا،، محلی، پاین اپل و پارسون براون به عنوان ارقام تبدیلی .
نارنگی های شامل انشو، کلمانتین، پیچ ، یونسی ( پونکن)،اورلاندوتانجلو،مينئولاتانجلو،كارا،كينو،دانسي
ليموهاشامل ليموآب شيراز،ليمو شيرين،ليسبون لمون،اوركا لمون،مايرلمون
گريپ فروت شامل ربي استار،ردبلاش،مارش سيدلس،روبي رد
زمان مناسب پیوند
اوايل ارديبهشت تااواسط خرداد واواخرشهريورتا اوايل مهر
فاصله کاشت
پرتقال ها
4´6تا6´7 متر
نارنگی ها
4´5تا 4´6متر
ليموشيرين وگريپ فروت
8×8
ليمو ترش
10×8يا10×12
ردیف ها به صورت شمالی جنوبی باشد
 
 
نحوه کاشت
 
 
مناطق ساحلی
در این مناطق، به علت بافت سبک خاک، اصلاح خاک با افزودن مواد آلی صورت می گیرد
 
مناطق دشت
 
 
و در مناطق دشت به علت بافت سبک خاک، اصلاح آن با استفاده از ماسه کاشت نهال در ارتفاع30 سانتیمتری از سطح زمین (بعد از نشست خاک) صورت می گیرد
مناطق کوهپایه ای
در این مناطق، به علت جلوگیری از فرسایش خاک، تراس بندی و سپس کاشت نهال انجام می شود
زمان کاشت
بهترین زمان کاشت 15مهر تا اواخر آبان و همچنین دراسفند ماه می باشد.
گودال كاشت
بسته به نوع خاك به عمق100-50سانتي متروقطريك مترحفرميشود
ترکیب خاکی مورد استفاده در گودال کاشت
خاک باغچه، کود دامی پوسیده و ماسه رودخانه ای شسته به نسبت مساوی 1:1:1 با یکدیگر مخلوط و در گودال ریخته شود .
سیستم آبیاری
سیستم آبیاری قطره اي وتامين آب مورد نيازباكيفيت مناسب
ب-داشت (اصلاح تغذيه ومديريت باغ)
شرح عملیات
توصیه های فنی
هرس
هرس فرم
در ارتفاع 100-80 سانتیمتر بالای سطح خاک سربرداری انجام و 4-3 انشعاب نگهداشته می شود. اولین انشعابات در ارتفاع 60 سانتیمتری از سطح زمین باشد.
هرس اصلاحی
حذف شاخه های خشکیده، آفت زده و نرکها و حذف تنه جوش ها و پاجوشها
هرس جوان سازی
انجام عملیات هرس برای درختان بالای 20 سال در انشعابات اصلی درخت.
حذف پاجوش
در مرحله تولید نهال، پس از غرس نهال در زمین اصلی و همچنین در مراحل بعدی داشت باغ صورت می گیرد.
زمان مناسب هرس
بهترین زمان، اسفند ماه است .
تبدیل باغات
تغییر رقم غیر تجارتی
قطع انشعابات اصلی و انجام پیوند تاجی روی آنها ( Top Work )
زمان مناسب
اردبیهشت ماه مناسب ترین زمان است .
انجام آزمون خاك و برگ
نمونه برگ از برگهای 4 الی 7 ماهه شاخه های غیر بارور برداشت می شود. نمونه خاک را 4 ماه قبل از کود دهی تهیه می کنیم یعنی حدوداً از شهریور تا آذر ولی بهترین زمان پس از برداشت میوه است .
کودهای شیمیای
ماکرو
نوع کود
سولفات آمونیم
فسفات آمونیم
سولفات پتاسیم
زمان مصرف
نیمی در اردیبهشت و نیمی دیگر در اسفندماه
نیمه دوم اسفندماه
نیمه دوم اسفندماه
میزان مصرف
سن درخت´ 200گرم
سن درخت´ 50 گرم
سن درخت´ 100 گرم
 
میکرو
 
نوع کود
سولفات منیزیم
سولفات روی
-
زمان مصرف
اسفند ماه
اسفند ماه
-
میزان مصرف
سن درخت´ 50 گرم
به ازاي هر درخت250-200گرم
-
نحوه مصرف
به دو صورت چالکود یا پخش سطحی و زیر و رو کردن خاک انجام می شود (به فاصله 50 سانتیمتر از تنه درخت به سمت آب چکان درخت، کوددهی صورت می گیرد)
کودهای دامی
زمان مناسب مصرف
هر سه سال یک بار (اواخر زمستان)
شیوه صحیح مصرف
30-20 تن در هکتار در ناحیه فعالیت ریشه با خاک مخلوط گردد. ترجیحاً چالکود بدین ترتیب که شیاری به عمق 20 سانتی متر در بیرون از آبچکان درخت ایجاد و کود ریخته شود .
کودهای آلی و سبز
زمان مناسب مصرف
کشت در شهریور ماه
شیوه صحیح مصرف
کشت شبدر در بین ردیف ها و برگرداندن آن در اواخر پاییز قبل از بروز سرما
سیستم آبیاری
آبیاری قطره ای
سیستم آبیاری میزان آب مصرفی در واحد سطح
-         برای درختان کمتر از 3 سال 424 تا 1540 متر مکعب در هکتار
-         برای درختان 3 تا6 سال 742 تا 2695 متر مکعب در هکتار
-         برای درختان 6 تا9 سال 954 تا 3465 متر مکعب در هکتار
-         برای درختان بیشتر از 9 سال 1060 تا 3850 متر مکعب در هکتار
-         توصيه آبي بالا براي منطقه شمال كشور ميباشد
دور آبیاری
به علت تنوع ظرفیت نگهداری آب در خاکهای باغات مركبات و نیز پراکندگی مکانی و زمانی بارندگی و میزان تبخیر و تعرق، نمی توان دور ثابتی را توصیه کرد راهکار نسبتاً صحیح این است که در روزهای فاقد بارندگی، زمانی که تانسیومتر نصب شده در عمق توسعه ریشه، مکش خاک را 40 تا 50 سانتی متر بار نشان داد اقدام به آبیاری کنیم .
ج-داشت (مبارزه با بيماري ها )
شرح عملیات
توصیه های فنی
نوع بیماری
پوسیدگی قهوه ای میوه و مرکبات
بیماریهای قارچی پس از برداشت میوه مرکبات
بیماریهای ویروسی،شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی
بيماريهاي ويروئيدي و اگزوكورتيس آنتراکنوز
 
 
 
مبارزه مکانیکی
هرس تاج پایین درختان تا ارتفاع 45 سانتیمتری از سطح خاک، کنترل علف هرز سطح باغ و پای درختان مرکبات و جلوگیری از ماندابی شدن سطح خاک با ایجاد زهکش مناسب از روشهای مبارزه مکانیکی است .
چیدن میوه با قيچی مخصوص برداشت، جلوگیری از زخمی شدن میوه در زمان برداشت و حمل به انبار جمع آوری میوه در زمانی که سطح روی میوه ها خشک باشند. استفاده از انبارهای خنک و با تهویه مناسب جهت نگهداری میوه با دمای مناسب.
تهیه بذر و پیوندک از منابع مطمئن و سالم، حذف و امحاءدرختان آلوده و مشكوک، استفاده از نهالهای سالم و گواهی شده در احداث باغ
ضدعفونی ادوات باغبانی با واتيكس وبا محلول هیپوکلریت سدیم به نسبت 10- 5 درصد استفاده از منابع پیوندک سالم و مطمئن و حذف درختان آلوده مخصوصاً در پایه های حساس سه برگچه ای، نظير پونسيروس و سيترنج
حذف شاخه های خشک، برگها و میوه های آلوده ریخته شده در پای درخت
 
 
مبارزه شیمیایی
مقدار،
نوع سم و زمان مناسب
قارچکش اکسی کلرور مس به نسبت 3 در هزار با محلول بر دو به نسبت یک درصد در اواخر شهریور
استفاده از واکس های مناسب، استفاده از قارچکش تکنو به نسبت يك در هزار پس از برداشت میوه و قبل از انبار نمودن
 
 
-
 
 
-
در صورت لزوم بعد از انجام هرس، مصرف قارچ کش اکسی کلرورمس به نسبت 5-3 در هزار یا محلول بر دو به نسبت 2-1 درصد
سایر
-
-
-
-
تقویت درخت، کنترل علف هرز
د – داشت (مبارزه با علفهاي هرز)
 
 
نوع علف هرز
پهن برگهای دائمی نظير کنگروحشی، پیچک صحرایی، بارهنگ، تمشک، گزنه، پنیرک، و... و باریک برگهای دائمی نظیر مرغ، اويارسلام، نی ، آقطی و ....
پهن برگهای یکساله نظیر تاج خروس وحشی، دوابی، هفت بند، خرفه، گندمک و ... باریک برگهای یکساله نظیر دم روباهی کشیده، پنجه مرغی ، سوروف ، چسبک و ....
 
مبازره مکانیکی
روتیواتورزدن، علف تراشی ، وجین دستی ، شخم زدن بین خطوط کاشت در پائیز و زمستان و کشت شبدر در شهریور ماه
روتیواتور زدن، غلف تراشی، وجین دستی، شخم زدن ، کشت شبدر در شهریور ماه
 
مبارزه شیمیایی
 
مقدار، نوع سم و زمان مناسب
استفاده از علف کش گلایفوزیت یا رانداپ در دو نوبت در اواخر بهار و اوایل پاییز به نسبت 10-7 در هزار زمانی که پوشش گیاهی به ارتفاع رشدی مناسب و قبل از گلدهی رسیده باشد.
استفاده از علف کش گراماکسون یا پاراکوات با نسبت    5-3 در هزار در فصول بهار و پائیز زمانی که پوشش گیاهی به ارتفاع 30-20 سانتیمتری رسیده باشد.
هـ-داشت (مبارزه با آفات )
 
ردیف
نوع آفت
مبارزه مکانیکی
مبارزه شیمیایی
مقدار، نوع سم و زمان مناسب
سایر
(بیولوژیکی، تلفیقی و...)
1
 
شپشک سپردار
قهوه ای مرکبات
 
-
در سمپاشی زمستانه، از روغن به نسبت 5/1-1 درصد استفاده می کنیم..
در سمپاشی تابستانه، استفاده از روغن به نسبت 75/0- 5/0 درصد به همراه حشره کش اتیون 2در هزار یا سایر سموم فسفره استفاده می شود. در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد.
 
-
 
2
 
بالشتک مركبات
 
هرس کامل داخل درخت (حذف    شاخه های زائد و نرک)
سمپاشی زمستانه با روغن به نسبت 5/1 -1درصد صورت می گیرد.
در سمپاشی تابستانه ، از روغن به نسبت 5/0-75/0 درصد همراه حشره کش دورسیان، گوزاتیون یا آدمیرال به ترتیب به نسبتهای (2،2 و 7/0 در هزار) استفاده می شود . در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد .
 
کفشدوزک کريپت
3
 
شپشک آرد آلو مرکبات
 
هرس داخلی درخت (حذف شاخه های زائد و نرک )
سمپاشی زمستانه با روغن به نسبت 5/1-1 درصد صورت     می گیرد .
در سپاشی تابستانه ، از روغن به نسبت 75/0-5/0 درصد همراه حشره کش دورسبان یا گوزاتیون به نسبت 2درهزار استفاده می شود. در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد.
کشفدوزک کريپت
(ترجیحاً از این روش مبارزه استفاده شود.)
4
 
شپشک استرالیائی
هرس داخلی درخت (حذف شاخه های زائد و ترک )
سم مالاتیون به نسبت 2 در هزار همراه با روغن ولک به نسبت 75/0-5/0 درصد استفاده می شود .
در صورت وجود آلودگی در زمستان ، مصرف روغن 5/1-1 درصد (بدون کاربرد حشره کش) صورت می گیرد.
کفشدوزکNovius
(ترجیحاً از این روش استفاده شود.)
5
 
کنه قرمزمرکبات
 
کنترل علف هرز باغات
در صورت وجود آلودگی همراه با سمپاشی زمستانه، تابستانه و اواخر شهریور ماه ، استفاده از کنه کش نئورون 5/1-2 درهزار یا اورتوس و یا نیسورون 5/0 در هزار توصیه     می گردد. ضمناً در سمپاشی زمستانه کنه کش نیسورون بعلاوه روغن 2-5/1در هزار یا زینب 2 درهزار توصیه    می گردد .
 
-
6
کنه نقره ای یا زنگار مرکبات
کنترل علف هرز باغات
با مشاهده اولین آلودگی در اواخر خرداد و اوایل پائیز سمپاشی با یکی از کنه کش های موجود نظیر آبامکتین (ورتیمک) به میزان 2/0 در هزار با سان مایت 5/0 در هزار با نئورون 5/1-2 در هزار یا زینب 2 در هزار توصیه می شود .
 
-
7
لارومینوز برگ مرکبات (در نهالستان و باغات جدید الاحداث)
ایجاد تونلهای توری ایزوله برای خزانه های تولیدی
به فاصله هر 10 روز یک بار از زمان شروع فعالیت تا اواسط مهر ماه حشره کش کونفیدور، به نسبت 5/0 در هزار با آبامکتین 5/0 در هزار پس از مشاهده فعالیت لارومینوز برگ مرکبات توصیه می گردد.
 
 
-
8
لیسک و حلزون
کنترل علف هرز، زدن روتیواتور بين خطوط کاشت
سمپاشی سطح باغ با سم سوین به نسبت 5 در هزار پس از اولین بارندگی شهریور ماه استفاده از طعمه مسموم متالدئید در اسفند ماه و اولیل فروردین با مشاهده راب بالغ توصیه می شود.
کنترل علف هرز همراه با تله جاذب با استفاده از ماءالشعیر ، رها سازی ماکیان در سطح باغ
 
 
و-برداشت محصول
شرح عملیات
توصیه های فنی
زمان مناسب
بهترین شاخص زمان رسیدن و برداشت مرکبات میزان مواد جامد قابل حل یا Tss است که این میزان را نسبت به اسید قابل تیتر يا TA می سنجند حداقل نسبت  Tss/TA در هنگام رسیدن میوه برای پرتقال 7-6 و نارنگی ها 8-7 بایستی باشد .
 
 
 
 
 
 
 
 
شیوه صحیح برداشت
1) تا حد امکان سعی شود برداشت محصول در ساعات خنک روز انجام شده و امکان نگهداری میوه در سایه تا زمان انتقال از باغ به انبار یا بازار فراهم شود.
2)میوه های مرکبات ترجیحاً به وسیله قیچی باغبانی مخصوص (نوک گرد) برداشت شود.
3)در نواحی مرطوب که پوسيدگی پنی سیلیومی رایج است سعی شود میوه ها با قیچی برداشت شود .4) بارندگی در طول برداشت و یا بعد از برداشت سبب تولید ضایعات کپک زده شده، بنابراین تا حد ممکن میوه هادر شرایط خشک برداشت شود. 5) در موقع برداشت میوه ها به منظور جلوگیری از ایجاد زخم در سطح پوست، کارگران باید دارای ناخن های کوتاه بوده و از دستکش استفاده نمایند. 6) از مخلوط کردن میوه هایی که قبل از برداشت روی خاک افتاده با میوه های تازه چیده شده خودداری شود. این میوه ها باید به طور جداگانه جمع آوری و از ورود آنها به انبار جلوگیری شود . 7) در تابستان جعبه های پر شده را مقداري مرطوب نموده تا علاوه بر کاهش دمای محصول ، از چروکیده شدن پوست میوه ها جلوگیری شود .8) برای برداشت میوه ترجیحاً از کیسه های برزنتی مخصوص برداشت يا سطل های مخصوص لاستیکی استفاده شود.( از دلو استفاده نشود). 9) دقت شود که سنگریزه و یا خرده چوب در در داخل سطل های برداشت میوه نباشد .
 
 
انبار مانی مناسب
1)ثبت مشخصات میوه وارد شده به انبار و سردخانه. 2) تهویه مناسب انبار و سردخانه. 3) کنترل دما و رطوبت در سردخانه (دمای بهینه در نگهداری پرتقال         7-5 درجه سانتی گراد و رطوبت مناسب90-85 درصد و برای نارنگی 5-3 درجه سانتی گراد با رطوبت 85-80 درصد و عایق بودن دیواره های انبار به رطوبت و دما 4) میوه های پوسیده به سرعت از انبار و سردخانه خارج و منهدم گردند . 5) خنک کردن اولیه میوه تا قبل از وارد نمودن به سردخانه (کاهش دمای میوه ها به 10 درجه سانتی گراد)
 
اصول درجه بندی
1) حذف میوه های غیر بازار پسند و آسیب دیده. 2) حذف بقايای گیاهی ، خاک و یا سنگ همراه میوه. 3) کلیه مواد جدا شده بایستی سریعاً از انبار خارج شده تا فضا جهت قرار دادن مواد جداشده بعدی ایجاد شود. 4) میوه های نامرغوب ، نارس‏‎‏‏،  بدشکل و خیلی کوچک و بزرگ جدا و به مصرف خاص خود برسد .
 
 
اصول حمل و نقل
1)میوه های داخل کیسه برداشت حین انتقال فشرده نشوند . 2) تخلیه میوه به آرامی و بدون آسیب رسیدن به میوه و به روش غلطیدن در داخل جعبه صورت گیرد. 3)جلوگیری از تکان خوردن جعبه ها هنگام انتقال در جاده های ناصاف و دقت در جابجائی جعبه ها. 4) سرعت حرکت وسیله نقلیه حامل جعبه هاي ميوه نبايد بيشتر از 25 كيلومتر در ساعت باشد 50) جعبه هایي که در انتظار انتقال و توزیع هستند بایستی در شرایط تهویه مناسب باشند، گرمای زیاد در فضای انبار، کیفیت میوه ها را به سرعت کاهش می دهد.
پیوست 1: مناطق مهم مرکبات خیر کشور، ارقام و پایه های قابل توصیه  
مازندران
گیلان
جیرفت و کهنوج
جهرم
هرمزگان
داراب
دزفول
حاجی آباد
میناب
ارقام
پرتقال
تامسون ناول، واشنگتن ناول، هاملین، مارس، خونی و سالوستیانا
تامسون ناول، واشنگتن ناول، هاملین و مارس
برای مناطق دشت: اولیندا والنسیا(دیررس)، مارس، سالوسیتانا، محلی جیرفتی، هاملین و پارسون براون
برای مناطق کوه پایه: واشنگتن ناول، محلی و مارس
واشنگتن ناول، والنسیا و محلی
محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول ووالنسیا (دیررس)
محلی
هاملین، واشنگتن ناول، والنسیا، مارس، یافا، تامسون ناول
مارس، والنسیا، محلی، هاملین و واشنگتن ناول
نارنگی
انشو، کلمانتین، پیج و یونسی
 
اورلاندو تانجلو، کینو و کارا
کنیو و اورلاندو تانجلو
سیاهو، اورلاندو تانجلو و مینئولا تانجلو
کینو و سیاهو
کینو، اورلاندو تانجلو و مینئولا تانجلو
کنیو، شمل، اورلاندو تانجلو، پرل تانجلو
گریپ فروت
-
-
روبی استار و ردبلاش
-
مارش سیدلس و رد بلاش
روبی رد، ردبلاش و مارش سیدلس
-
روبی رد، ردبلاش و مارش
لیموها
-
-
مکزیکن لایم و لیمو ترش
لیمو شیرین
لایم، لیسبون لمون واورکا لمون ،میر(Meyer)